Kafandaki liste hiç bitmiyor. İş, ev, göndermeyi hep düşündüğün form, kendine artık başlayacağına söz verdiğin hedef. Başlamak için oturuyorsun, her şey aynı derecede acil görünüyor ve elin telefona gidiyor. Bir saat sonra hiçbir şey kıpırdamamış oluyor, kendini de öncekinden kötü hissediyorsun.
Bu, sendeki bir kusur değil. Kalabalık bir kafa seçim yapmak için kötü bir yer ve "sadece öncelik belirle" demek, en zor kısımla başlamanı istemek. İşte ayıklama işini kâğıda taşıyan 15 dakikalık bir rutin: her şeyi yaz, bugün için bir ila üç şey seç ve ilkini beş dakikada başlayabileceğin kadar küçük bir adıma çevir.
Uzun bir liste seni neden kilitler
Araştırmacılar E. J. Masicampo ve Roy F. Baumeister, bitmemiş hedeflerin zihne ne yaptığını inceledi. 2011 tarihli makalelerinde bitmemiş hedefler insanların düşüncelerine tekrar tekrar kendini dayattı. Bu hedefler için belirli bir plan yapmak, hedef daha tamamlanmadan bile bu müdahaleyi azalttı. Bu çalışma planlarla ilgiliydi, listelerle değil; yani liste işin yalnızca ilk yarısı. Aşağıdaki adımlar en önemli maddeyi bir plana çeviriyor.
İkinci neden zamanla değil, duygularla ilgili. Fuschia Sirois ve Timothy Pychyl ertelemeyi, ruh halini kısa vadede düzeltmenin bir yolu olarak tanımlıyor: Bir işten kaçınmak şu an daha iyi hissettiriyor, ama bedelini gelecekteki sen ödüyor. Piers Steel ise 2007 tarihli bir meta-analizde, bir işin ne kadar nahoş hissettirdiğinin ve onu başarabileceğine dair güvenin düşüklüğünün, ertelemeyi en güçlü öngören etkenler arasında olduğunu buldu. Yani atladığın madde en büyüğü olmayabilir. En kötü hissettireni ya da iyi yapabileceğinden şüphe ettiğin olabilir.
Uzun bir liste seni durmadan çekiştiriyor ve en çok dokunman gereken şey, en çok kaçınmaya meyilli olduğun şey. Aşağıdaki rutin ikisine de cevap veriyor.
1. Hepsini yaz (0–5. dakikalar)
Zamanlayıcıyı beş dakikaya kur ve kafanı tek bir sayfaya boşalt. Yanıtlaman gereken e-posta, çamaşır, "diş hekimini ara", roman, para konusundaki belirsiz kaygı. Kendi kelimelerinle, istediğin sırayla yaz. Şimdilik hiçbir şeyi ayıklama, yargılama ya da düzeltme. Küçük işler de büyük işler de aynı sayfaya girer.
Zamanlayıcı çaldığında dur, daha fazlası var gibi hissetsen bile. Sayfaya sonra ekleme yapabilirsin.
2. Bugün önemli olan bir ila üç şeyi seç (5–8. dakikalar)
Listeyi bir kez oku ve sor: Yalnızca bunlar yapılırsa bugün sayılır mı? Bir ila üç şeyi daire içine al. En gürültülü olanları değil, önemli olanları. Bugün gerçek bir son tarihi olan bir şey varsa kısa listeye o girer.
Geri kalan silinmedi, sadece bugünlük değil. Bu adım rahatsız edici gelebilir, çünkü seçmek, bir şeyin beklemesi gerektiğini kabul etmek demektir.
3. İlkini beş dakikalık bir adıma çevir (8–10. dakikalar)
Daire içine aldıklarından bu akşama kadar arkanda bırakmayı en çok istediğini al ve sor: Gerçekte yapacağım ilk şey ne? Adım, kendini yaparken hayal edebildiğin bir şeydir:
- "Rapor üzerinde çalışmak", "raporu açıp üç başlığı yazmak" olur.
- "Evi toparlamak", "açılmamış bütün faturaları masada tek bir yığına koymak" olur.
- "Forma girmek", "koşu ayakkabılarını kapının yanına koyup beş dakika yürümek" olur.
İki test var. Başka hiçbir şeye karar vermeden başlayabilirsin ve beş dakikaya sığar. Okurken hâlâ iç çekiyorsan yeniden kes. Madde büyük bir hedefse büyük bir hedefi küçük adımlara nasıl bölebileceğini anlatan rehberimize bak.
Madde nahoş hissettiriyorsa o hisle tartışma. Nahoş hissettirmesi, bir işi ertelemeyi en güçlü öngören etkenlerden biri; o yüzden ilk adımı neredeyse gülünç kılacak kadar küçük yap.
4. Beş dakikalık zamanlayıcıyı başlat (10–15. dakikalar)
Zamanlayıcıyı beş dakikaya kur ve yalnızca o adımı yap. Çaldığında durmana izin var. Devam etmek istersen devam et. İstemezsen de yine başlamış oldun ve madde artık boş bir sayfa değil.
Seni durduran başlamanın kendisiyse, sürekli ertelediğin bir hedefe nasıl başlarsın konusunda bütün bir rehber yazdık.
5. Geri kalana bir yer ver
Listeye geri dön. Seçmediğin her şeyin yanına bir gün yaz, kabaca olsa bile: "perşembe", "bu hafta sonu", "rapor gönderildikten sonra". Yukarıdaki çalışma belirli planları test etti; bir maddenin yanındaki gün bunun bizim basit versiyonumuz ve "sonra"dan daha belirli. Artık liste bir yığın değil, bir plan.
6. Nelerin kıpırdadığını fark et (akşam)
Günü bitirmeden önce tek bir satır yaz: Bugün ne kıpırdadı? Ne bitti diye değil, ne kıpırdadı diye. Teresa Amabile ve Steven Kramer, The Progress Principle (2011) kitapları için 238 kişinin her gün tuttuğu günlüklerdeki yaklaşık 12.000 kaydı inceledi. Anlamlı bir işte ilerleme kaydetmek, küçük de olsa, insanların en iyi iş günlerinin en yaygın özelliğiydi. İş hayatını incelediler ama ipucu olarak bu, hayatın geri kalanına da uyuyor. Beş dakikalık bir adım da sayılır.
Örneklerle rutin
Süreler bizim önerimiz, bir çalışmanın bulgusu değil. Kendine göre kısalt ya da uzat.
| Yığın nerede | 0–5. dakikalar: hepsini yaz | 5–8. dakikalar: bir ila üç seç | 8–15. dakikalar: adım ve zamanlayıcı |
|---|---|---|---|
| Bir iş haftası | Müşteriye e-posta, perşembe sunumunun slaytları, masraflar, ekibin kontrol listesi, ayarlanacak bir görüşme, dolup taşan gelen kutusu | Perşembe sunumunun slaytları, müşteriye e-posta | Sunumu açıp slayt başlıklarını yazmak, başka hiçbir şey |
| Evde bir hafta sonu | Faturalar, çamaşır, buzdolabı, gevşemiş bir raf, diş hekimi, bir doğum günü hediyesi | Faturalar, diş hekimi | Açılmamış bütün faturaları tek yığına koyup ilkini açmak |
| Kişisel bir hedef | Yeniden koşmak, kursu bitirmek, romana başlamak, gitar öğrenmek, fotoğrafları düzenlemek | Yeniden koşmak | Ayakkabıları kapının yanına koyup beş dakika yürümek |
Sık yapılan hatalar
- Yazarken ayıklamak. Yazmak ve seçmek farklı işler. Karıştırırsan liste tıkanır.
- Üçten fazla seçmek. Yedi maddelik bir "en öncelikli işler" listesi, ilk listenin ta kendisi.
- Gizliden gizliye proje olan bir ilk adım. "Bütçeyi toparlamak" beş dakika değil. "Tabloyu açıp bu ayın en büyük üç harcamasını yazmak" beş dakika.
- Önce küçük işleri temizlemek. On kolay mesajı yanıtlamak üretken hissettirir ve kılık değiştirmiş bir kaçış olabilir; yukarıda anlatılan ruh hali düzeltme yolu.
- Artakalanları başarısızlık saymak. Başarısız olmadılar. Bir günleri var.
Sık sorulan sorular
Ya gerçekten her şey acilse?
Her madde için sor: Bu yarına kalırsa ne olur? Gerçekten bekleyemeyen, bugünün kısa listesine girer. Hâlâ üçten fazlaysa en erken son tarihle başla ve bir şeyin kaydırılıp, paylaşılıp ya da geri çevrilip çevrilemeyeceğine bak. Rutin yığını küçültmez, yalnızca nereden başlayacağını söyler.
Başlamak içimden gelmiyorsa ne yapmalıyım?
Adımı küçült, kendine daha sert davranma. Beş dakika, sonra durabilirsin.
Önce en zor işi mi yapmalıyım?
Şart değil. Neyin önemli olduğuna göre seç; en kolay ya da en zor olana göre değil. Önemli olan şey nahoş hissettiriyorsa ona neredeyse utandıracak kadar küçük bir ilk adım ver.
Ya neredeyse her zaman bunalmış hissediyorsam?
Bu rehber bir görev yığını hakkında, fazlası değil. His geçmiyorsa, neredeyse her gün ortaya çıkıyorsa ya da uykuna, işine veya ilişkilerine engel oluyorsa güvendiğin biriyle ya da bir uzmanla konuş. Bunu tek başına çözmek zorunda değilsin.
Hep kaybeden hedefin adımını Aimora seçsin
Rutin her yığın için işe yarar ve ihtiyaç duyduğunda tekrarlayabilirsin. Aimora bunun bir kısmı için yapıldı: acil işlere hep yenilen kişisel hedef. Ona hedefini, ne kadar vaktin olduğunu ve şu an nerede durduğunu söyle; her gün sana o güne göre hazırlanmış küçük bir adım versin. Fazla mı geldi? Daha küçüğünü iste, adım ona göre ayarlanır.
Düzenli gittiğinde adımlar seninle birlikte büyür. Birkaç gün mü kaçırdın? Aimora telafi etmeni istemek yerine en küçük adımdan yeniden başlar. İlerlemeni ve serini uygulamada takip edebilir, bugünün adımını Apple Watch'ta ya da bir widget'ta görebilirsin.
