Aralık gelince listeler de gelir. Değerlerin, yılın sana öğrettikleri ve yeni yıl için seçeceğin tek bir kelime üzerine elli soru. Birini kaydedersin, güzel bir kalemle oturup cevaplamayı düşünürsün, ama ocağın ikinci haftasında hâlâ cevapsız durur, geçen yılın listesinin hemen yanında.
Böylece değerlendirmeyi atlayıp doğrudan hedeflere geçiyorsun ve hep aynıları geri geliyor: aynı spor salonu planı, aynı dil, aynı "bu sefer ciddiyim". Bir yıl sana çok şey öğretebilir, ama yalnızca ona bir kez dönüp bakarsan. İşte 15 dakika süren, beş soru soran ve yeni yılın ilk günü için tek bir küçük adımla biten bir değerlendirme. 2027 için bir plan değil. Tek bir adım.
Neden elli soru yerine beş soru daha iyi işler
Elli soru, muhtemelen sende olmayan bir akşamı alır ve sonunda eylem değil, notlar kalır. Beş soru çeyrek saate sığar. Hangisinin önce geleceğine iki bulgu karar veriyor.
İlerlemeyle başla. Teresa Amabile ve Steven Kramer, The Progress Principle (2011) kitapları için 238 kişinin her gün tuttuğu günlüklerdeki yaklaşık 12.000 kaydı inceledi. İnsanların en iyi iş günlerinin en yaygın özelliği, kendileri için önemli bir işte, küçük de olsa ilerleme kaydetmekti. Çalışmaları iş hayatı üzerineydi, ama bu, hayatın geri kalanı için de işe yarar bir bakış: yalnızca bitenlere değil, kıpırdayanlara da bak.
Sonra yolunda gitmeyenlere karşı nazik ol. Juliana Breines ve Serena Chen (2012), bir başarısızlığın ardından öz şefkatin, yani kendi hatana bir arkadaşına göstereceğin anlayışla yaklaşmanın, insanların gelişme motivasyonunu artırdığını buldu. Bu etki, benlik saygısını yükseltmekten de, hiçbir şey yapmamaktan da daha güçlüydü. Kendine sert davranmak, ciddi bir insanın yapacağı şey gibi gelebilir. Bu araştırmada nezaket yumuşak seçenek değildi: insanları gelişmek istemeye iten seçenek oydu.
Başlamadan önce
Zamanlayıcıyı 15 dakikaya kur, notlarını aç ya da bir kâğıt al. Kısa cevaplar yaz, her biri bir ila üç satır olsun, düzeltme yapma. Gelecek aralıkta bu notlar okumak isteyeceğin ilk şey olacak.
Soru 1. Bu yıl neler ilerledi? (3 dakika)
Daha iyi olan, başlayan ya da biten her şeyi yaz. Büyüklüğü önemli değil. Takvimine ve fotoğraflarına göz at, çünkü hafıza önce küçük şeyleri kaybeder. Ve "ama" yok: yalnızca olanlar.
- Koşu: "Martta iki dakika koşamıyordum. Ekimde 5 km koştum."
- Dil: "Kursun ilk kitabını bitirdim ve tatilde akşam yemeğini İngilizce sipariş ettim."
- İş: "Aylık raporu devraldım ve her ay zamanında teslim ettim."
Soru 2. Ne olmadı ve neler engel oldu? (3 dakika)
Planlayıp yapmadığın iki ya da üç şey seç. Her birinin yanına, ne olduğunu bir hâkimle değil bir arkadaşınla konuşur gibi yaz. Genellikle dört şeyden biridir: plan çok büyüktü, zamanlama yanlıştı, hayat değişti ya da artık umurunda değildi. Dördü de işe yarar, sonuncusuna da izin var. Artık sana uymayan bir hedef bırakılabilir.
- Gitar: "Şubatta aldım, dört kez çaldım. Hep boş bir saat bekledim."
- Yazı: "İşten önce yazmak istedim. Eylülde sabahlar çocukları okula bırakmakla geçmeye başladı. Yanlış olan günün saatiydi, ben değil."
Yıl ağır bir şey getirdiyse (bir kayıp, bir hastalık ya da tükenmişlik gibi) bu soruyu zorlama. Tek bir satır yaz; hâlâ içini ağırlaştırıyorsa güvendiğin biriyle ya da bir uzmanla konuş.
Soru 3. Çaba harcamadan neyi sürdürdün? (2 dakika)
Wendy Wood, Jeffrey Quinn ve Deborah Kashy'nin (2002) yürüttüğü, katılımcıların günlük tuttuğu bir çalışmada, gündelik eylemlerin kabaca %35 ila %43'ü alışkanlıktı: hemen her gün aynı yerde yapılan şeyler. Yani hayatında kendini ikna etmen gerekmeyen rutinler zaten var. Kendininkileri bul. Bunlar elindeki en sağlam zemin ve gelecek yılın hedefi, bunlardan birinin hemen yanında iyi bir yuva bulur.
- Spor: "Salı akşamları işten sonra tırmanış, pazarlık yok."
- Okuma: "Metroda on sayfa."
- İş: "Cuma: gelen kutusunu boşalt, pazartesinin üç işini yaz."
Soru 4. Yeni yıla neyi taşıyorsun, neyi bırakıyorsun? (3 dakika)
İki kısa liste yap. Taşıyacaklarım: sana enerji verenler ya da daha fazlasını istediklerin, en fazla üç şey. Bırakacaklarım: verdiğinden fazlasına mal olanlar ya da artık uymayanlar. Bir şeyi bırakmak bir karardır, başarısızlık değil.
- Taşıyacaklarım: salı tırmanışı, metroda okuma, aylık rapor rutini.
- Bırakacaklarım: aynı anda üç dil öğrenmek, akşam 10'dan sonra iş mesajlarına cevap vermek, gitar, şimdilik.
Soru 5. Hangi tek hedef ve ilk adımı ne? (4 dakika)
Taşıyacaklarım listesinden bir şey seç ya da gelecek aralıktaki değerlendirmende en çok görmek isteyeceğin şeyi seç. Sonra ilk adımı yaz: tek oturuşta bitirebileceğin, 5 ila 30 dakikalık, dürüst tepkinin "tamam, bunu yapabilirim" olacağı kadar küçük bir şey. Bir "bitti sayılır" ölçütü ve bir tarih ekle, hemen takvimine koy.
- Koşu: hedef, bahara kadar 5 km. 2 Ocak için ilk adım: bir dakika koş, iki dakika yürü, bunu beş kez tekrarla. Beşinci tur bittiğinde iş tamam.
- Dil: hedef, gezide akşam yemeğini İngilizce sipariş etmek. İlk adım: yemekle ilgili sekiz kelime öğren. Her birini bakmadan söyleyebildiğinde iş tamam.
- Yaratıcı yazı: hedef, hikâyeyi bitirmek. İlk adım: son sayfayı yeniden oku ve üç yeni satır yaz. Üç satır sayfada olduğunda iş tamam.
Hedefin büyükse, büyük bir hedefi küçük adımlara nasıl bölebileceğini anlatan rehberimiz o ilk adımı bulmana yardım eder. Tek hedef, tek adım. Gerisi bekleyebilir.
Değerlendirme tek bakışta
| Soru | Süre | Yazdıkların |
|---|---|---|
| 1. Neler ilerledi? | 3 dk | 5 ila 10 küçük kazanım |
| 2. Ne olmadı? | 3 dk | 2 ya da 3 yapılmayan şey, her biri nazik bir nedenle |
| 3. Kendiliğinden ne yürüdü? | 2 dk | zaten sahip olduğun 2 ya da 3 alışkanlık |
| 4. Taşı mı, bırak mı? | 3 dk | taşınacak en fazla 3 şey, bırakılacak birkaç şey |
| 5. Tek hedef, ilk adım | 4 dk | tek hedef, tek adım, tek tarih |
İki seçenek
Birlikte değerlendirmek
1'den 4'e kadar olan soruları on dakika boyunca ayrı ayrı cevaplayın, sonra yalnızca üç şeyi paylaşın: kazanımlarınızı, taşıyacaklar listenizi ve ilk adımınızı. İki kural var: istenmedikçe tavsiye yok, karşılaştırma yok. Bir arkadaşın, eşin ya da sevgilin senin unuttuğun kazanımları hatırlayabilir.
Aylık mini değerlendirme
Her ayın son pazar günü üç soru için beş dakika ayır: neler ilerledi, neler engel oldu, sıradaki adım ne? On iki turdan sonra aralıktaki 1. sorunun cevabı çoktan yazılmış olur.
Sık yapılan hatalar
- Yolunda gitmeyenle başlamak. Kazanımlarla aç ki değerlendirme bir yargılanma gibi değil, bir envanter çıkarma gibi hissettirsin.
- Gerçekler yerine hüküm yazmak. "Disiplinsizim" sana hiçbir şey söylemez. "Sabahlarımı çocukları okula bırakmak aldı" neyi değiştireceğini söyler.
- Her şeyi yeni yıla taşımak. Sekiz hedef bir dilek listesidir. Tek hedef ve tek adım bir başlangıçtır.
- On iki aylık bir planla bitirmek. Temmuz için ayrıntılı bir plan, ocakta tahminden ibarettir. Sıradan bir salıyla bitir.
Sık sorulan sorular
Yıl sonu değerlendirmesi ne kadar sürmeli?
On beş dakika yeter. Daha çok vaktin varsa soru eklemek yerine, insanların acele ettiği 1. soruya ayır.
Bunu yapmak için en iyi zaman ne zaman?
Gelecek yılın hedeflerini koymadan önceki herhangi bir sakin an. Yılbaşından önceki günler birçok kişiye uyar ama ocaktaki bir pazar günü de olur. Önce değerlendirme, sonra plan.
Yıl kötü geçtiyse ne yapmalıyım?
O zaman kazanımlar küçük olur, sorun değil: "atlattım" da sayılır. 2. soruyu tek satırda tut ve aklına gelen en küçük ilk adımı seç. Yılın yükü ağırsa, güvendiğin biriyle ya da bir uzmanla konuşmak başlı başına değerlidir.
Birden fazla hedef seçebilir miyim?
Biriyle başla. O düzenli bir ritme oturunca ikincisini ekle. Ocak gelince ne yapacağını yeni yıl hedeflerini ocaktan sonra da nasıl sürdüreceğini anlatan rehberde okuyabilirsin.
Yeni yıla ilk adımını Aimora'yla at
Aimora, değerlendirmenin bittiği yerden devam eder. Ona hedefini, ne kadar vaktin olduğunu ve şu an nerede durduğunu söyle; her gün sana tek oturuşa sığacak kadar kısa, küçük bir adım versin.
Bugün fazla mı geldi? Daha küçüğünü iste, adım küçülür. Bir süredir düzenli mi gidiyorsun? Adımlar seninle birlikte büyür. Bir aradan sonra Aimora en küçük adımdan yeniden başlar; planı hiçbir zaman sıfırdan kurman gerekmez. Serin ve ilerlemen uygulamada kalır, böylece gelecek aralığın ilk sorusu şimdiden yarı yarıya cevaplanmış olur; Apple Watch ve widget'lar da bugünün adımını gözünün önünde tutar.
